System Responsibility
Product Safety mindset — compliance check değil, aktif risk yönetimi. ISO 12100, IEC 61508, AB Machinery Reg. 2023/1230. HAZOP + FMEA + lifecycle monitoring.
Compliance check değil — aktif risk yönetimi. Day-zero’dan yaşam döngüsü sonuna kadar.
“Compliance” demek, müşterinin verdiği checklist’e tik koymak demek. “System Responsibility” demek, sistemin tüm yaşam döngüsünde gerçekten ne olabilir sorusuna cevap aramak ve riskleri proaktif olarak bertaraf etmek demek. Bu fark, AB Machinery Regulation 2023/1230, ISO 12100 ve IEC 61508’in gerçekten ne istediğini bilmekten geliyor.
Bizim için System Responsibility, ES4PS’in en büyük farklılaştırıcısı: Çoğu mühendislik firması “biz standart compliance check yaparız” der. Biz “risk yönetimini sahiplenirsiniz” diyoruz — sistemin sahada nasıl davranacağını önceden modelliyoruz, sürpriz bırakmıyoruz.
System Responsibility — 5 Aşamalı Süreç
1. Risk Identification (Tanımlama)
Sistemin tüm hazard’larını kataloglayan kapsamlı analiz:
- HAZOP (Hazard & Operability) — proses tarafı (yakıt, soğutma, exhaust)
- FMEA (Failure Mode & Effects Analysis) — komponent + sistem seviyesi
- What-if analizi — operatör hatası, çevresel anomalı, kaskat arızalar
- Hazardous area classification — eğer ATEX/IECEx ortam
Çıktı: Hazard register (her hazard için: kaynak, etki, mevcut korunma)
2. Risk Analysis (Analiz)
Her hazard için olasılık × şiddet matrisi (risk matrix):
- LOPA (Layer of Protection Analysis) — proses güvenlik için
- SIL (Safety Integrity Level) — kontrol fonksiyonları için (IEC 61508)
- Performance Level (PL) — makine güvenlik kontrolleri (ISO 13849)
- ALARP (As Low As Reasonably Practicable) prensibi
Çıktı: Her hazard için risk seviyesi + hedef seviye (mevcut > hedef → mitigation gerekli)
3. Mitigation (Bertaraf)
Risk’i hedef seviyeye indirmek için katmanlı korunma (defense in depth):
- İnherent safe design (en önce — sistemden hazard’ı kaldır)
- Engineered protection (interlock, SIS, fail-safe)
- Administrative controls (prosedür, eğitim)
- PPE / response (en sonra — kişisel koruma + acil müdahale)
Çıktı: Mitigation plan + yeni risk seviyesi (hedefin altına inilmeli)
4. Verification (Doğrulama)
Mitigation’ın gerçekten çalıştığını kanıtla:
- Functional safety testing (SIL, PL test)
- Failure injection test (kontrolünde arıza yarat, sistemin tepkisi)
- SIF proof testing (Safety Instrumented Function)
- Commissioning safety walkdown
Çıktı: Verification report — her mitigation için “ölçüldü, çalıştı” kanıtı.
5. Lifecycle Monitoring (Yaşam Döngüsü İzleme)
Sistem operasyona alındıktan sonra risk profilinin değişimini izle:
- Periyodik HAZOP/FMEA review (örn. 5 yılda bir, modifikasyondan sonra)
- Incident learning — yakın kazalar (near-miss) analizi
- Aging analysis — komponent yıpranması ile risk artışı
- Modification impact — herhangi bir değişikliğin risk üzerine etkisi
Çıktı: Sürekli güncellenen hazard register + management of change süreci.
Bizim için ne demek “Product Safety mindset”
| Klasik “compliance” yaklaşımı | ES4PS “Product Safety” yaklaşımı |
|---|---|
| ”Standart şunu istiyor" | "Sistem sahada ne yapacak?” |
| Checklist tik | Risk register güncel |
| Tasarım sonu güvenlik dokümantasyonu | Day-zero güvenlik tasarımı |
| Yıllık audit | Sürekli lifecycle monitoring |
| Üretici beyanına güven | Bağımsız doğrulama |
| Düzenleyici minimum | ALARP (mümkün olduğu kadar düşük) |
Uyguladığımız standartlar
| Konu | Standartlar |
|---|---|
| Makine güvenliği genel | ISO 12100 (risk değerlendirme metodolojisi) |
| Kontrol sistem güvenliği (PL) | ISO 13849-1 (Performance Level a-e, kategori 1-4) |
| Fonksiyonel güvenlik | IEC 61508 (SIL 1-4 — elektrik/elektronik/programlanabilir) |
| Proses güvenlik | IEC 61511 (LOPA + SIS process industry) |
| EU Machinery (yeni) | AB Machinery Regulation 2023/1230 (2027 zorunlu) |
| EU Machinery (mevcut) | 2006/42/EC Machinery Directive |
| Hazardous area | ATEX 2014/34/EU + IECEx + IEC 60079 + API 500/505 + NFPA 70 Article 500 |
| TR uyarlamalı | TS EN ISO 12100 + Makine Emniyeti Yönetmeliği |
Tüm standart matrisimize bakın →
Risk register’ınız güncel mi?
Mevcut sisteminizin HAZOP’unu son ne zaman yaptırdınız? Modifikasyon sonrası yenilendi mi? Bizden bağımsız bir System Responsibility review talep edin.